Quản lý và sử dụng nghĩa trang là vấn đề cấp thiết tại Từ Liêm

Quản lý và sử dụng nghĩa trang là vấn đề cấp thiết tại Từ Liêm
Nghĩa trang không chỉ đơn thuần là chốn an táng mà còn là nơi bày tỏ tình cảm, đạo lý của người sống với người đã khuất.

Nghĩa trang không chỉ đơn thuần là chốn an táng mà còn là nơi bày tỏ tình cảm, đạo lý của người sống với người đã khuất. Tuy nhiên, bên cạnh nghĩa trang liệt sĩ được quy hoạch, xây dựng một cách bài bản, thì lâu nay nghĩa trang nhân dân hầu như chưa được quan tâm đúng mức

(Đài Từ Liêm) Nghĩa trang không chỉ đơn thuần là chốn an táng mà còn là nơi bày tỏ tình cảm, đạo lý của người sống với người đã khuất. Tuy nhiên, bên cạnh nghĩa trang liệt sĩ được quy hoạch, xây dựng một cách bài bản, thì lâu nay nghĩa trang nhân dân hầu như chưa được quan tâm đúng mức.

Những nghĩa trang hà nội tự phát, những khu mộ dòng tộc, đặc biệt là những ngôi mộ chơi vơi bên hiên nhà, trước cửa, sau vườn hay giữa đồng xuất hiện ngày càng nhiều. Khi cả nước cùng vào cuộc với phong trào Xây dựng nông thôn mới thì chôn cất người chết ở đâu, như thế nào… đang được nhìn lại. Đặc biệt, với một huyện có tốc độ đô thị hóa nhanh như Từ Liêm thì sự bất hợp lý trong quản lý và sử dụng nghĩa trang thực sự là vấn đề lớn, cần sự quan tâm, vào cuộc của không chỉ chính quyền các cấp mà cả sự đồng tình của người dân.

Trong Bộ tiêu chí xây dựng xã nông thôn mới, tiêu chí 17 quy định xã nông thôn mới phải có nghĩa trang nhân dân xây dựng theo quy hoạch, được cấp có thẩm quyền phê duyệt; có quy chế về quản lý nghĩa trang; Khu nghĩa trang phải có khu hung táng, cát táng, tâm linh, có nơi trồng cây xanh, có lối đi thuận lợi cho việc thăm viếng; mộ phải đặt theo hàng, xây dựng đúng diện tích và chiều cao quy định. Cùng với quy hoạch, vấn đề quan trọng là làm thế nào để người dân ý thức về sự cần thiết trong việc chôn cất tập trung, vận động người dân thực hiện hỏa táng ở những nơi có điều kiện thay cho địa táng và thực hiện chôn cất tại nghĩa trang thay cho chôn cất tại vườn. Thực tế, sau 2 năm triển khai xây dựng nông thôn mới, các xã trên địa bàn huyện Từ Liêm đều chưa thực hiện được điều này.

Hiện nay trên địa bàn huyện Từ Liêm có tổng số 46 nghĩa trang trong đó có 02 nghĩa trang liệt sỹ (nghĩa trang Tây – Đại Mỗ và nghĩa trang xã Mễ Trì), 44 nghĩa trang nhân dân, nghĩa trang mai dịch. Hầu hết các nghĩa trang lập nên tự phát từ rất lâu và số nghĩa trang ở từng địa phương phụ thuộc vào quy mô dân số hoặc số thôn. Trung bình mỗi thôn, làng có ít nhất một nghĩa trang ở những vùng đất ruộng, đất cát hay trải dọc bên triền lộ, xen vào các khu dân cư. Do không có quy hoạch nên gần 80% nghĩa trang không có tường rào bảo vệ, 28% không nhà quản trang, hệ thống thoát nước tạm bợ và đường đi thường rất khó khăn. Đặc biệt, rất nhiều nghĩa trang không có ranh giới phân định rõ ràng với khu dân cư hoặc nguồn nước sinh hoạt của người dân, khu hung táng lẫn lộn với khu cát táng như nghĩa trang ở các thôn xã Cổ Nhuế, 3 thôn (Ngọc Mạch, Tu Hoàng, Thị Cấm) xã Xuân Phương…

Không chỉ về vị trí mà việc mai táng, xây cất bia cũng không theo bất cứ một quy định nào về quản lý kiến trúc, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, mạnh ai người ấy làm. Các ngôi mộ được đặt đủ các hướng theo ý chủ quan của người sống, cái thò ra, cái thụt vào, cái cao, cái thấp, lô nhô, mất mỹ quan. Những năm gần đây, khi đời sống kinh tế ngày càng khấm khá, nhiều gia đình có điều kiện còn xây cất phần mộ kiên cố, to lớn, khang trang với đủ các loại kiến trúc, hình thù: mái cong, mái vòm, mái lượn, hoa văn, hoạ tiết, màu sắc sặc sỡ… đủ loại vật liệu, bê tông, gạch, đá…trị giá vài chục đến hàng trăm triệu đồng, khác biệt với những ngôi mộ bình thường, thậm chí cũ và xuống cấp khác. Nhìn vào nghĩa địa cũng thấy sự phân hóa giàu nghèo rõ rệt. Nhiều xã cũng đã đưa ra quy định chung trong việc quản lý và sử dụng nghĩa trang, trong đó quy định cả về quy cách xây dựng mộ nhưng dường như vẫn chưa có kết quả khả quan. Ngay ở nghĩa trang Xuân Đỉnh- một trong những nghĩa trang lạc hồng viên được quy hoạch, quản lý và sử dụng tốt nhất cũng không tránh được tình trạng lộn xộn này. Hay ở xã Xuân Phương, Quy định quản lý nghĩa trang trên địa bàn xã được đưa ra từ năm 2005, sửa đổi bổ sung năm 2009 quy định rất rõ về kích cỡ mộ (chiều dài, chiều rộng, chiều cao, hàng cách hàng, mộ cách mộ), tuy nhiên các nghĩa trang của xã vẫn chưa thực hiện được. Bởi thế, hình ảnh cả hàng trăm ngôi mộ nằm lộn xộn, không theo quy hoạch hàng lối, không đồng nhất về kích cỡ, về hướng, thậm chí, nơi an nghỉ của người đã khuất còn “được” bao quanh bởi những ruộng rau muống xanh mướt hay “ẩn mình” trong những lùm cỏ, cây dại cao ngang đầu người… Nghĩa trang ở Thôn Thị Cấm (Xuân Phương) hay thôn Trù (Cổ Nhuế) đập vào mắt người đi đường bao nhiêu năm qua dường như cũng là “bức tranh” quen thuộc của hầu hết nghĩa trang trên địa bàn huyện.

Bên cạnh đó, việc quản lý, sử dụng đất nghĩa trang ở nhiều thôn, xã còn nhiều bất cập. Mặc dù đầu năm 2008, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 35/NĐ-CP quy định về các hoạt động xây dựng, quản lý và sử dụng nghĩa trang nhân dân, trừ nghĩa trang liệt sỹ, nghĩa trang Quốc gia, nhưng các địa phương đều chưa thực hiện được triệt để, tạo nhiều kẽ hở cho những kẻ cò mồi, mua bán đất nghĩa trang, kinh doanh thương mại bất chính. Thực trạng này như một làn sóng ngầm xảy ra ở nhiều thôn, xã, gây bức xúc trong nhân dân. Hơn nữa, do quá trình đô thị hóa nhanh, nhiều nghĩa trang cũng bị di dời phục vụ cho công tác giải phóng mặt bằng trong khi nghĩa trang mới chưa được hình thành hoặc chưa mở rộng, chưa san lấp được mặt bằng… khiến cho tình trạng các ngôi mộ bị nhồi nhét trong quỹ đất ít ỏi diễn ra phổ biến. Theo ông Hiến – quản trang Nghĩa trang xã Trung Văn cho biết, xã đã có đề xuất xin mở rộng nghĩa trang thêm 2000m2 để di dời nốt một phần nghĩa trang đang bị chia cắt bởi đường Lê Văn Lương nhưng hiện tại, đất thì có nhưng mặt bằng chưa sử dụng được, hơn 400 ngôi mộ của bà con vẫn chưa biết bao giờ mới được di dời. Thêm vào đó, việc quản lý các nghĩa trang nhân dân thì lỏng lẻo, lực lượng của đội quản trang quá mỏng (2 đến 3 người, chủ yếu là trong hội người cao tuổi hay cựu chiến binh làng, xã ) vừa làm nhiệm vụ quản lý nghĩa trang vừa trông coi, bảo vệ nghĩa trang nên việc chăm sóc, vệ sinh nghĩa trang không được thường xuyên, dẫn tới cảnh quan khu vực nghĩa trang hiện khá lộn xộn.

Từ thực trạng trên cho thấy đã đến lúc phải có giải pháp lâu dài cho vấn đề quy hoạch xây dựng, quản lý và sử dụng nghĩa trang trên địa bàn huyện. Đầu năm 2012, UBND huyện Từ Liêm đã xây dựng và triển khai Đề án “Quản lý và sử dụng nghĩa trang trên địa bàn huyện Từ Liêm giai đoạn 2011 – 2015”. Theo đó, đề án đưa ra 05 nội dung cơ bản: tăng cường sự lãnh đạo của cấp ủy đảng, sự phối hợp các ban, ngành, đoàn thể UBND (đặc biệt là UBMTTQ và hội người cao tuổi) trong việc quản lý, sử dụng nghĩa trang; Tổ chức rà soát, quản lý và sử dụng nghĩa trang từ cấp huyện xuống cấp xã, thôn, làng; Tăng cường công tác tuyên truyền nhân dân thực hiện “táng văn minh” lồng ghép với phong trào “toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, đưa việc táng văn minh, quản lý, sử dụng nghĩa trang vào quy ước của 100% thôn, tổ dân phố; Củng cố, tổ chức thực hiện có hiệu quả công tác quản lý, sử dụng nghĩa trang trên địa bàn các xã và cải tạo, nâng cấp, mở rộng, chỉnh trang các nghĩa trang sao cho phù hợp với quy hoạch, đề án xây dựng nông thôn mới.

Sự ra đời của Đề án là vô cùng cần thiết. Nó thể hiện sự vào cuộc của các cấp chính quyền, giải quyết vấn đề bấy lâu nay không được quan tâm đúng mức, trong khi thực tế, nó ảnh hưởng rất nhiều đến đời sống của nhân dân. Có một số điểm sáng về quản lý, sử dụng nghĩa trang như nghĩa trang thôn Hòe Thị (Xuân Phương), nghĩa trang xã Xuân Đỉnh, một phần mới quy hoạch của nghĩa trang kỳ sơn xã Trung Văn… tuy nhiên các nghĩa trang này cũng chỉ mới thực hiện tốt ở một phần nào đó như có nhà quản trang, các mộ được đánh số, có khu hung táng, cát táng riêng, có sổ sách ghi chép từng người mất…. còn các vấn đề về vệ sinh môi trường, quy hoạch, xây dựng mộ… vẫn chưa được làm được. Ông Chu Văn Đoàn, Chủ tịch UBND xã Cổ Nhuế cho biết, xã cũng đã nhận ra sự bất hợp lý trong quản lý, sử dụng nghĩa trang của địa phương từ lâu nhưng việc sửa đổi còn nhiều khó khăn do đặc điểm địa lý cũng như tâm lý của nhân dân. Ngay sau khi có Đề án của huyện, xã đã bắt tay ngay vào xây dựng kế hoạch triển khai. Đây cũng là tình hình chung ở tất cả các xã trên địa bàn huyện.

Đề án hướng đến mục tiêu 100% nghĩa trang hiện có được xác định mốc giới, chỉnh trang nâng cấp, có quy chế quản lý rõ ràng, có tổ quản trang và niêm yết công khai giá dịch vụ. Đặc biệt, đến năm 2015, huyện phấn đấu đạt 60% người qua đời thực hiện hỏa táng. Hi vọng rằng, với sự quan tâm, vào cuộc của các cấp chính quyền, sự đồng tình, ủng hộ của người dân, đề án sẽ được thực hiện thành công, mang lại cho huyện một diện mạo hoàn toàn mới.

Bài - Ảnh Thùy Dương